Với lợi thế về địa hình, hệ thống di tích văn hóa lịch sử, danh lam thắng cảnh và tiềm năng nhân văn đa dạng, Bà Rịa-Vũng Tàu có đầy đủ điều kiện để phát triển du lịch cộng đồng. Thế nhưng, lâu nay, việc đầu tư, khai thác loại hình du lịch này chưa được chú trọng nên chưa tạo được sức hấp dẫn, thu hút du khách.
Bà Rịa-Vũng Tàu được thiên nhiên ưu đãi về địa hình với đường bờ biển dài, bằng phẳng, khí hậu trong lành, có nhiều cảnh quan đẹp. Để khai thác và phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế sẵn có, từ cuối những năm 90 của thế kỷ trước, tỉnh BR-VT đã chú trọng đầu tư hạ tầng giao thông, cải tạo cảnh quan, làm sống dậy các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể… cho các địa phương có thế mạnh về kinh tế. Tuy nhiên, sau nhiều năm hoạt động, các bãi tắm cộng đồng vẫn không có sự chuyển biến nhiều mà ngược lại ngày càng “bình dân hóa”.
Bên cạnh đó, việc các dự án du lịch triển khai chậm khiến nhiều bãi tắm tự phát mọc lên, dù có sự quản lý của chính quyền địa phương vẫn không tránh khỏi phải đối mặt với những vấn đề chung của du lịch là vệ sinh môi trường, an ninh trật tự… làm giảm sức hấp dẫn của du lịch cộng đồng.
Loại hình du lịch cộng đồng đề cao tính chủ động, khám phá, tìm tòi của người tham gia. Yếu tố này được các đơn vị lữ hành khai thác thông qua việc kết nối tour tuyến đưa khách đi tham quan hệ thống di tích văn hóa lịch sử, vườn trái cây và làng nghề. Bà Nguyễn Thị Thương, Giám đốc OSC Việt Nam Travel cho biết, các làng nghề như: nấu rượu, làm bánh tráng (xã Hòa Long, TX.Bà Rịa), bánh hỏi (xã An Nhứt, huyện Long Điền), làm chuông (Long Điền)… hiện vẫn duy trì lối sản xuất thủ công, nên du khách đặc biệt thích thú và ấn tượng khi được tận mắt quan sát cảnh sinh hoạt, cùng lao động, ăn uống với người dân ở làng nghề. Tuy vậy, hiện nay do thiếu những chính sách về quy hoạch làng nghề nên các hộ gia đình trong làng nghề mạnh ai nấy làm, quy mô làng nghề ngày càng thu hẹp, mỗi làng nghề chỉ còn vài hộ và sản phẩm làm ra chủ yếu để tiêu thụ trong tỉnh. Mặt khác, do chủ trương của các làng nghề là làm kinh tế chứ chưa chú trọng phục vụ du lịch, nên tại các điểm đến này đều thiếu các hoạt động trình diễn nhằm lôi kéo sự tham gia của khách. Khi du khách có nhu cầu tham quan làng nghề, các công ty lữ hành phải liên hệ qua điện thoại hẹn ngày giờ với hộ gia đình sản xuất, bảo đảm các tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm trong làng nghề để họ có thời gian chuẩn bị trước, sau đó mới đưa khách xuống tham quan. “Khách tham quan làng nghề chỉ dừng lại ở việc nhìn, ngắm, làm thử mà không được chứng kiến các công đoạn sản xuất mang tính biểu diễn và các địa chỉ ẩm thực để thỏa mãn trí tò mò và thú vui mua sắm. Đó là lý do khiến nhiều du khách tuy thích mô hình du lịch tìm hiểu văn hóa làng nghề ở các địa phương nhưng vẫn ngại ngần khi có ý định trở lại thăm làng nghề truyền thống lần nữa”, bà Nguyễn Thị Thương nói.
Vài năm gần đây, một số dự án du lịch, resort nằm ở các huyện như khu du lịch sinh thái Ngọc Xương (huyện Long Điền), Vên Vên (huyện Xuyên Mộc)… cũng hướng tới khai thác loại hình du lịch cộng đồng. Nhưng sản phẩm lại quá nghèo nàn, chỉ đáp ứng nhu cầu nghỉ dưỡng còn đi thăm thú cảnh quan, tiếp xúc với người dân bản địa, tìm hiểu phong tục tập quán… thì hoàn toàn không có. Theo ông Ngô Bá Hượng, Phó trưởng Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Xuyên Mộc, trong quy hoạch phát triển du lịch, đến năm 2015 và định hướng đến năm 2020, huyện Xuyên Mộc xác định du lịch cộng đồng là một trong những thế mạnh của địa phương. Để hỗ trợ loại hình du lịch này, Xuyên Mộc chủ trương quy hoạch một số làng nghề truyền thống như làng nghề trồng hoa, cây cảnh, kết hợp du lịch thăm vườn cây ăn trái, sản xuất quà lưu niệm phục vụ nhu cầu mua sắm của du khách. Mặt khác, đồng bào dân tộc Châu Ro sinh sống trên địa bàn huyện Xuyên Mộc có những lễ hội độc đáo như: đâm trâu, mừng lúa mới… Việc kết nối với các đơn vị lữ hành đưa du khách đến tham quan làng dân tộc, hòa mình cùng các lễ hội vừa tạo công ăn việc làm, thu nhập cho người dân, góp phần đa dạng các sản phẩm du lịch và tạo ấn tượng cho du khách. Tuy nhiên, tất cả mới chỉ là ý tưởng còn thực tế chưa có gì.
Bài: Đan Châu
